Historia miejscowości

W początkach XIX znaleziono tajemniczą tablicę, która jest jak się wydaje, rzuca światło na początki powstania Buska. Z tablicy owej udało się odczytać co następuje: Derslaw Chotel militari Palatinus Sandomiriac Capitaneus Cracoviencis fundator loci huius obit anno Domini 1241, co w wolnym przekładzie znaczy: Deresław z Chotla, rycerz, palatyn sandomierski, kasztelan krakowski, fundator tego miasta, zmarł roku Pańskiego 1241. Nie ma jednak żadnej pewności danych zawartych na tajemniczej płycie, która podobno pochodzi z XVI wieku. Nic też nie wskazuje, że było inaczej.

Przyjmijmy zatem, że Deresław, rycerz i kasztelan, założył osadę, którą pierwotnie Buskiem zwano. A zwano tą miejscowość tak dlatego, że okolice gęsto bukami porośnięte były, a w środku znajdowała się osada, z której po wiekach powstało piękne, znane i cenione z zasobów wód leczniczych i mineralnych miasto. Miasto BUSKO, często także ZDROJEM zwane. I tak już pozostało. Tablicę jako najcenniejsze znalezisko wmurowano nad wejściem do budynku, w którym niegdyś klasztor się mieścił, a w czasach nam współczesnych, do niedawna-Sąd Rejonowy. Prawdziwy rozkwit tej osady nastąpił już w XIII w. Busko w tym czasie znane było jako osada klasztorna. Odkrycie pokładów soli przyniosło szczególną pozycję tej miejscowości. Bolesław Wstydliwy w 1252 roku nadał klasztorowi immunitet skarbowy, zezwalający na eksploatację soli i czerpania z tego tytułu zysków. Kilka lat póżniej - 1287 roku, książe krakowski Leszek Czarny nadał osadzie prawa miejskie (magdeburskie). Korzystne położenie miasta sprawiło, że rozwijał się tu handel, a wiodącym przez Busko traktem na Litwę przejeżdżali nawet królowie. Król Władysław Jagiełło nadał w 1412 r. mieszkańcom Buska prawo organizacji jarmarków w dniu Św. Floriana i Św. Prokopa. Póżniej prawa i przywileje nadawali królowie Kazimierz IV i Zygmunt III. W początkach XV wieku działały w Busku fabryki sukienne, hodowano tu i strzyżono owce, działały liczne cechy rzemieślnicze, które także uzyskiwały przywileje, m.in. od Stefana Batorego. Najazd szwedzki w 1655r.spowodował gospodarczy upadek Buska. Na ożywienie gospodarcze trzeba było czekać ponad 120 lat. Rozpoczęło się ono po odkryciu w tej okolicy żródeł solankowych, co nastąpiło w 1776 r. Niestety w 1820 r. wielki pożar zniszczył prawie doszczętnie zabudowania. Zubożali mieszkańcy kopali doły i w nich zamieszkiwali. Podniesienie się z upadku trwało długo, właściwie do momentu, kiedy napoleoński generał Feliks Rzewuski -wówczas dzierżawca Buska, rozpoczął leczenie wodami mineralnymi.Kościół parafialny w Busku (1928r)

Dalszy rozwój miasta już stale związany został z rozwojem uzdrowiska. Po powstaniu styczniowym Busko zostało ukarane pozbawieniem praw miejskich. W czasie powstania bowiem, 18 marca 1863 roku, w sąsiadującej z Buskiem wsi Grochowiska, rozegrała się bitwa dwutysięcznego korpusu gen. Mariana Langiewicza z liczącym trzy tysiące żołnierzy oddziałem rosyjskim gen. Ksawerego Czengiierego. W bitwie zwycięstwo odnieśli powstańcy, ale korpus gen. Langiewicza rozpadł się, a dyktator opuścił powstańcze oddziały i przedarł się do Galicji. W 1869 roku ukazem carskim Busko pozbawione zostało nie tylko praw miejskich, ale także nazwy. Od tej pory miejscowość tą zwano Busk. W czasie I wojny światowej Busk znalazł się pod okupacją austriacką. W 1915 roku władze okupacyjne przeniosły tu siedzibę starostwa ze Stopnicy, a we wrześniu 1916 r. osadę prawnie podniesiono do rangi miasta. 28 listopada 1927 r. MSW zmieniło nazwę gminy miejskiej z Busk na Busko. W okresie tym do Buska przyjechał z Bochni Stanisław Ura wraz ze swoją żoną Stefanią i od tego momentu datuje się dynastia buskich restauratorów. Dzisiaj Busko-Zdrój leży w malowniczej Niecce Nidziańskiej, na wysokości 230 m.n.p.m., między Górami Świętokrzyskimi, a Wyżyną Krakowsko - Częstochowską, ma ok.20 tyś stałych mieszkańców, jest siedzibą Starostwa Powiatowego, oraz Urzędu Miasta i Gminy.

Historia uzdrowiska

Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. straciliśmy żupy solne w Wieliczce i Bochni, oraz warzelnie soli w Małopolsce Wschodniej. Prusy i Austria narzuciły wysokie ceny, wręcz rujnujące naszą gospodarkę. Poszukiwania geologiczne były rozwiązaniem, które mogło dać Polsce tańszą sól. Król Stanisław August powołał państwową służbę geologiczną, której głównym zadaniem było wykrycie złóż soli. Pierwszym badaczem buskiej solanki był Jan Filip Carosi, który w 1781 r. opublikował opis geologiczny wypływów solanki w Busku. 28 września 1784 r. warzelnie soli w Busku odwiedzili sławni geolodzy : Jerzy Forster, Jan Jaśkiewicz, Franciszek Scheidt i Berniard. Stwierdzili oni , że buska solanka zawiera :"dwie kwinty soli w pincie wody", co w przeliczeniu na miary dziś obowiązujące wynosiło 3,4 g soli w 0,568 l. wody. Była to woda bardzo silnie zmineralizowana . W czerwcu 1787 r. przez 6 godzin bawił w Busku Król Stanisław August Poniatowski, który zapoznał się z postępem prac badawczych. Produkcją soli w Busku interesował się Hugo Kołłątaj, który zlecił ks. F. Ossowskiemu, częściowo finansującemu prace, by ten przysłał próbki ziemi z odwiertów, celem przeprowadzenia badań laboratoryjnych.

W latach 1825-1835 coraz więcej pacjentów poddawało się kuracji w Busku ( np.. w 1828 roku leczyły się 202 osoby). Jednym z pacjentów był leczący przewlekły reumatyzm dzierżawca Buska - Feliks Rzewuski. Oceniwszy wysoko walory lecznicze solanek , założył spółkę warszawskich akcjonariuszy, a następnie otrzymał zezwolenie na otwarcie uzdrowiska. Pierwszy zakład kąpielowy otwarto 1 czerwca 1836r. w pięknym budynku łazienek, zaprojektowanym przez wybitnego architekta Henryka Markoniego. Łazienki zostały wybudowane w pięknym, rozległym parku, zaprojektowanym przez Ignacego Hanusza. W latach 1865-1874 uzdrowisko znajdowało się pod zarządem państwowym, po czym zostało wydzierżawione-najpierw Lubieńskiemu , następnie doktorowi A. Dobrzańskiemu, który obok wód siarczanych zastosował do leczenia muły mineralne, wydobywane w okolicach stawów .

W 1894 r. Zakład Zdrojowy przejęła Komisja Rządowa . W 1918 r. Szymon Starkiewicz rozpoczął na tzw." Żwirowej Górze" leczenie chorych dzieci . Przystąpił też wkrótce do budowy zakładu leczniczego dla dzieci , który nazwano " GÓRKA " od miejsca usytuowania .Zakład oddany do użytku w 1927r. W czasie II wojny światowej łazienki uległy dewastacji. Do remontu przystąpiono bezpośrednio po wojnie. Od początku lat sześćdziesiątych rozpoczęto budowę nowych sanatoriów.

Kalendarium Buska

Od XVI wieku w herbie Buska jest słońce. Prawdopodobnie wcześniej była to monstrancja - atrybut Norberta, założyciela zakonu norbertanek, które to przez kilkaset lat były właścicielkami miasta.

  • 1166-W bulli papieskiej i w kronice diecezji krakowskiej znajduje się zapis mówiący o miejscowości "Bugsk" i kościele.
  • 1179-Erygowanie kościoła.
  • 1180-85-Dersław herbu Janina z Chotla Rycerskiego, właściciel Buska, sprowadza wspólnie z bp. Płockim Witusem zakon norbrtański fundując kościół i klasztor.
  • 1190-Dersław (Dzierżko) zapisuje w testamencie swój majątek zakonowi. W XII wieku wokół kościoła św. Leonarda istniała osada pasterska. W roku1185, pierwszy zapisany w dokumentach właściciel Buska i okolic - rycerz Dersław sprowadził do osady zakonnice norbertanki.
  • 1241-Śmierć Dersława.
  • 1252-Bolesław Wstydliwy w immunitecie skarbowym nadaje klasztorowi prawo ważenia soli. Jest najstarsza wzmianka o buskich solankach,
  • 1287-Busko otrzymuje prawa miejskie-magdeburskie nadane przez Księcia Leszka Czarnego. W tym czasie funkcjonowały dwie parafie: miejska (opidium de Busko) i wiejska (parvum Busko) oraz dwa niezależne samorządy.
  • 1306-Miasto zostaje złupione przez sprzymierzeńców Biskupa Krakowskiego Muskaty po opowiedzeniu się mieszkańców za Łokietkiem.
  • 1347-Jan z Buska zostaje sekretarzem, a w 1360 r. podkanclerzem króla Kazimierza Wielkiego.
  • 1389-94 Król Władysław Jagiełło czterokrotnie gości w Busku.
  • 1393-Kronika klasztorna pod datą 6.XII wzmiankuje o kąpieli leczniczej.
  • 1410-Dwór królewski kupuje w Busku konie i bydło.
  • 1412-Miasto uzyskuje prawo cotygodniowego targu i dwóch jarmarków na św. Floriana i św. Prokopa - przywilej Władysława Jagiełły.
  • 1415-16-Król Władysław Jagiełło łączy klasztory i majątki Norbertanek z Imbramowic, Zwierzyńca, Krzyżanowic i sprowadza je do Buska.
  • 1470-Budowa nowego kościoła. Jan Długosz ofiarowuje klasztorowi buskiemu dwie wsie: Słuszów i Kostirę.
  • 1474-Ciągnąca na wyprawę węgierską szlachta plądruje miasto.
  • 1490-Ustanowienie przez kardynała Franciszka Jagiellończyka cechu szewców.
  • 1504-Aleksander Jagiellończyk uwalnia mieszkańców od obowiązku dostarczania podwód.
  • 1542-Zwolnienie mieszczan przez Zygmunta Starego od opłaty targowej.
  • 1578-W Busku zamieszkuje 81 rzemieślników i 13 gorzelników, są trzy kramy, siedemnaście jatek, łaźnia i młyn miejski. Miasto słynie z produkcji doskonałego sukna wyrabianego po XVIII wiek.
  • 1592-Miasto złupione przez szlachtę zbierającą się tu do rozprawy z innowiercami.
  • 1595-Odbudowa kościoła i poświęcenie przez kardynała Jerzego Radziwiła. • 1661 - W mieście panuje wielka zaraza.
  • 1699-W miejscu dawnego, wystawiono drewniany kościół św. Leonarda.
  • 1720-30-Budowa murowanego klasztoru przez Kacpra Bażanka.
  • 1776-Rozpoczęcie przez komisarza klasztoru ks. Franciszka Belinę - Ossowskiego prac mających na celu eksploatację solanek.
  • 1780-Busko odwiedza hrabia Harss ówczesny znawca geologii i górnictwa.
  • 1781-84-Prace geologiczne prowadzi w Busku Johan Philip von Carosi, wyniki badań publikuje w wydanej w Lipsku pracy.
  • 1783-Dyrektor saskich kopalń soli Leopold Beust tworzy spółkę, która zakłada warzelnię soli, zawarto też układ dzierżawy z klasztorem.
  • 1787-12 czerwca król Stanisław August Poniatowski zwiedza warzelnię soli.
  • 1791-Komisja Dobrego Porządku zakłada w mieście pierwszy park (20 mórg).
  • 1795-Zamknięcie warzelni soli, miasto zajmują Austriacy.
  • 1809-Busko włączone do Księstwa Warszawskiego
  • 1819-Kasacja klasztoru Norbertanek, jego dobra stają się własnością rządową.
  • 1820-23 sierpnia wybucha wielki pożar niszczący miasto.
  • 1822-Busko liczy 648 mieszkańców i tylko 78 domów, ludzie mieszkają w ziemiankach, zakonnice przeniesiono do klasztoru w Pińczowie.
  • 1824-Podjęcie pierwszych działań przez Feliksa Rzewuskiego.
  • 1828-Oficjalne otwarcie Uzdrowiska, pierwsza lista (202) kuracjuszy.
  • 1836-1czerwca otwarto zakład kąpielowy - Łazienki budowane przez Marconiego.
  • 1859-Miasto liczy 933 mieszkańców.
  • 1862-W Busku powstaje gmina żydowska.
  • 1869-Utrata praw miejskich.
  • 1880-Busko liczy 1585 stałych mieszkańców, 193 domy (21 murowanych).
  • 1882-W mieście wybucha epidemia cholery.
  • 1890-Liczba ludności: 1696, około 200 domów.
  • 1896-Założenie straży pożarnej (79 członków), rejestracja w 1902 roku.

Kronika XX wieku


  • 1905-Dr Julian Majkowski wydaje książkę pt. "Busko wody siarczane, słono-wapienne, sól gorzką i jod zawierające".
  • 1915-Powstaje organizacja "Skaut", drużyna Piechurów POW. Wkraczają wojska austriackie. Czerwiec 1915 Władze okupacyjne przenoszą siedzibę powiatu ze Stopnicy do Buska .
  • 1916-Przywrócenie praw miejskich. Busko zostało przemianowane z osady na miasto, włączono w jego granice wieś Nadole.
  • 1917-17 stycznia pierwsze posiedzenie Rady Miejskiej (24 radnych mianowanych przez władze okupacyjne). Burmistrzem zostaje Ludwik Jarczyński; 21 października 1917 uchwała RM o przeprowadzeniu prac przy powiększeniu kopca T. Kościuszki.
  • 1918-Założenie Związku Strzeleckiego. 14 grudnia 1918 zbiera się nowa RM wybrana przez mieszkańców, burmistrzem zostaje Kazimierz Gałdziński.
  • 1922-24-Sypanie przez mieszkańców kopca Kościuszki, 18 sierpnia 1925 odsłonięcie pomnika dłuta Władysława Czaplińkiego z Łodzi.
  • 1924- Pierwsze stałe kino.
  • 1927-16 i 17 stycznia z okazji 10 rocznicy przywrócenia praw miejskich Michał Byszewski - dyrektor Zakładu Zdrojowego i Włodzimierz Limonienko - radny, wydają książeczkę pt. "Kronika miasta Buska, powiatu stopnickiego, województwa kieleckiego". Zakończono budowę Sanatorium Dziecięcego "Górka" (dr Szymon Starkiewicz prowadził je od 1918 r.). Obszar Kolonii Leczniczej "Górka" włączono do miasta (styczeń 1927), 28 listopada 1927 zakończenie budowy synagogi przy ul. Stopnickiej. 28 listopada 1927 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zmieniło nazwę gminy BUSK na BUSKO.
  • 1928-Oddanie do użytku elektrowni w Zakładzie Zdrojowym.
  • 1932-Założenie Koła Miłośników Sceny.
  • 1936-Oddanie do użytku Wojskowego Szpitala Sezonowego.
  • 1939-45-Lata okupacji niemieckiej (do 12 stycznia 1945).
  • 1939-9września bitwa 22 Dywizji Piechoty Górskiej z oddziałami niemieckimi pod Broniną (poległo 200 żołnierzy WP).
  • 1940-Powstanie organizacji harcerskiej Polska Niepodległa, ZWZ-AK, BCh.
  • 1941-Utworzenie dwóch gett dla Żydów (w rejonie ul. Kościuszki i nowej synagogi).
  • 1942-Pożar synagogi, początek masowej wywózki Żydów.
  • 1944-12 lipiec zamach na gestapowca Petersa na Rynku, 6 sierpień - wkroczenie Armii Czerwonej i oddziałów AK, BCh., AL., 12 sierpień - ponowne wkroczenie Niemców.
  • 1945-Początek ofensywy wojsk sowieckich(12 stycznia) z miejscowości Mokre k. Staszowa, 13 stycznia zdobycie Buska - oddziały 33 korpusu piechoty gwardii gen. lejnt. Lebiedenki, 5 armii gwardii, 1 Frontu Ukraińskiego.
  • 1946-Wykonanie nowego pomnika T. Kościuszki przed budynkiem Liceum Ogólnokształcącym.
  • 1950-Pożar Sanatorium "Górka" (5/6sirpień ), ponowne oddanie Sanatorium w 1952.
  • 1952-Decyzja o rozbudowie Uzdrowiska, połączenie kolejowe z Kielcami.
  • 1952-54-Remont kapitalny "Łazienek" - powstanie nowoczesnego Sanatorium "Marconi".
  • 1954-Założono "Placówkę terenową PKS" (3 autobusy), zajezdnia w 1961 roku.
  • 1964-Oddanie do użytku Buskiego Domu Kultury.
  • 1966-Pierwsze miejsce w konkursie na najładniejsze krajowe Uzdrowisko.
  • 1968-Oddanie do użytku Sanatorium "Nida".
  • 1969-Busko liczy 10 652 mieszkańców.
  • 1972-Oddanie do użytku Sanatorium "Włókniarz".
  • 1973-Oddanie do użytku Domu Harcerza wybudowanego czynem społecznym harcerzy i społeczeństwa powiatu buskiego.
  • 1975-Oddanie do użytku obwodnicy (ul. Grotta) likwidacja powiatów. Busko stał się siedzibą instancji rejonowych.
  • 1976-Likwidacja ruchu kołowego na ul. Mickiewicza.
  • 1977-Zwycięstwo Buska w ogólnopolskim konkursie "Bank Miast 440".
  • 1980-powstanie 2 nowych parafii rzymsko-katolickich, rozpoczęcie budowy 2 kościołów.
  • 1987-Obchody 700-lecia nadania praw miejskich.
  • 1989-Uroczyste obchody 50 rocznicy bitwy pod Broniną z udziałem kompanii honorowej WP.
  • 1990-powstanie kwartalnika "Buskie Źródła".
  • 1991-Ludność miasta wzrosła do 17 675 mieszkańców.
  • 1993-Powstanie "Gazety Buskiej", a od 1995 "Tygodnika Ponidzia".
  • 1994-I Międzynarodowy Festiwal Muzyczny im. Krystyny Jamroz.
  • 1997-Wizyta Prezydenta RP - Aleksandra Kwaśniewskiego.
  • 1998-Oddanie do użytku kąpieliska w Radzanowie.
  • 1999-Przyjęcie przez Radę Miejską "Strategii Rozwoju Miasta i Gminy Busko-Zdrój", Busko ponownie miastem powiatowym, rozpoczęcie budowy krytej pływalni.
  • 2000-Wizyta Pierwszej Damy RP - Jolanty Kwaśniewskiej.
  • 2001–oddanie do użytku krytej pływalni miejskiej

Ta strona używa plików cookies, zapisywanych i odczytywanych z Twojego urządzenia. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Wszystkie szczegóły na ten temat znajdziesz w naszej Polityce Prywatności